Phát hiện sớm sa sút trí tuệ: Đừng bỏ qua những thay đổi nhỏ ở người cao tuổi

Hưởng ứng Tháng Alzheimer thế giới, hội nghị khoa học tại TP.HCM đặt ra yêu cầu chú trọng phát hiện sớm suy giảm nhận thức ở người cao tuổi.

Hưởng ứng Tháng Alzheimer thế giới, hội nghị khoa học tại TP.HCM đặt ra yêu cầu chú trọng phát hiện sớm suy giảm nhận thức ở người cao tuổi. Khai thác bệnh sử, lắng nghe người thân và đánh giá sức khỏe toàn diện là những bước quan trọng để nhận diện bất thường, tìm nguyên nhân và xây dựng kế hoạch chăm sóc phù hợp.

Sáng 27/9/2026, Bệnh viện 30/4 phối hợp Bệnh viện Thống Nhất tổ chức Hội nghị khoa học với chủ đề “Sa sút trí tuệ ở người cao tuổi đa bệnh lý”, hưởng ứng Tháng Alzheimer thế giới.

PGS.TS Nguyễn Thị Liên Hương - Thứ trưởng Bộ Y tế phát biểu tại hội nghị - Ảnh: P.Thương.

Theo Báo Sức khỏe & Đời sống, tại hội nghị, Thứ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Thị Liên Hương đề nghị từng bước đưa sàng lọc suy giảm nhận thức vào khám sức khỏe định kỳ cho người cao tuổi, chú trọng người đang được quản lý tăng huyết áp, đái tháo đường. Nội dung này hướng đến việc nhận diện bất thường sớm hơn, thay vì chỉ tiếp cận người bệnh khi khả năng sinh hoạt đã suy giảm rõ rệt. 

Hay quên cần được xem xét trong bối cảnh sinh hoạt hằng ngày

Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), sa sút trí tuệ ảnh hưởng đến trí nhớ, tư duy và khả năng thực hiện hoạt động thường ngày. Đây không phải hệ quả tất yếu của tuổi già. Alzheimer là nguyên nhân phổ biến nhất, nhưng không phải mọi trường hợp suy giảm trí nhớ đều do Alzheimer.

Gia đình nên chú ý khi người cao tuổi thường xuyên quên sự việc vừa xảy ra, lạc đường ở nơi quen thuộc, khó theo dõi cuộc trò chuyện hoặc gặp trở ngại với những công việc trước đây vẫn tự làm được. Thay đổi tính cách, giảm hứng thú giao tiếp cũng có thể xuất hiện.

Điều đáng lưu tâm là sự thay đổi so với chính người đó trước đây và ảnh hưởng đến cuộc sống. Khi nhận thấy những biểu hiện kéo dài hoặc tăng dần, gia đình nên khuyến khích người cao tuổi đi khám.

Khai thác bệnh sử giúp làm rõ những dấu hiệu dễ bị bỏ sót

Một buổi khám về trí nhớ cần tìm hiểu cả diễn biến triệu chứng và sức khỏe chung. Người bệnh bắt đầu hay quên từ khi nào? Khả năng tự chăm sóc, nấu ăn, mua sắm hay quản lý tiền bạc có thay đổi không? Người thân thường xuyên tiếp xúc có thể cung cấp thêm thông tin mà người bệnh chưa nhận ra hoặc khó nhớ lại.

Theo hướng dẫn của NHS, vấn đề trí nhớ còn có thể liên quan đến trầm cảm, lo âu, suy giáp hoặc tác dụng phụ của thuốc. Vì vậy, việc thăm khám không nên dừng ở kết luận “do tuổi cao”.

Gia đình nên cùng người bệnh chuẩn bị các tình huống cụ thể đã quan sát được, thông tin bệnh nền và những thuốc đang sử dụng. Những dữ kiện này hỗ trợ bác sĩ đánh giá nguyên nhân và lựa chọn bước kiểm tra tiếp theo.

Sàng lọc là bước nhận diện, chưa thay thế chẩn đoán

WHO khuyến nghị nhân viên y tế được đào tạo có thể nhận diện trường hợp nghi ngờ tại cơ sở chăm sóc ban đầu và cộng đồng, kết hợp thông tin từ người thân với các bài kiểm tra nhận thức.

Tuy nhiên, kết quả sàng lọc bất thường chưa đủ để khẳng định sa sút trí tuệ. Chẩn đoán cần khai thác bệnh sử kỹ hơn, xem xét tình trạng sức khỏe và đánh giá tâm thần để loại trừ những nguyên nhân khác gây suy giảm nhận thức.

Tùy biểu hiện, bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm, đánh giá chuyên khoa hoặc chẩn đoán hình ảnh. Phát hiện sớm có ý nghĩa giúp người bệnh và gia đình hiểu tình trạng sức khỏe, tiếp cận hỗ trợ và chuẩn bị kế hoạch chăm sóc. 

Đánh giá trí nhớ cần gắn với quản lý bệnh nền và thuốc

Tại hội nghị, vấn đề phối hợp chuyên khoa và rà soát việc sử dụng nhiều thuốc cũng được nhấn mạnh. Với người cao tuổi đa bệnh lý, kế hoạch điều trị cần xem xét đồng thời sức khỏe thể chất, chức năng nhận thức và khả năng tự chăm sóc, tránh để các đơn thuốc riêng lẻ thiếu sự đối chiếu

Đặc biệt, lú lẫn xuất hiện đột ngột cần được đánh giá y tế ngay. Tình trạng này có thể liên quan đến nhiễm trùng, hạ đường huyết, đột quỵ hoặc thuốc; không nên tự quy cho tuổi già hay chờ đến lịch khám trí nhớ

Thông điệp dành cho gia đình là chủ động lắng nghe và ghi nhận thay đổi của người cao tuổi. Một cuộc trao đổi sớm với nhân viên y tế có thể mở đầu cho quá trình đánh giá đúng nguyên nhân và tổ chức chăm sóc phù hợp hơn.

Nguồn thông tin: Báo Sức khỏe & Đời sống, tác giả Nam Thương, bài “Không để người cao tuổi phải qua nhiều phòng khám, nhận nhiều đơn thuốc riêng lẻ”, ngày 27/9/2026. Thông tin chuyên môn bổ sung từ WHO và NHS về nhận biết, đánh giá và chẩn đoán sa sút trí tuệ.