Chuyên gia lý giải nguyên nhân virus Nipah có tỷ lệ tử vong cao

heo BS Trương Hữu Khanh – chuyên gia bệnh truyền nhiễm, Bệnh viện Nhi đồng 1, virus Nipah không phải là tác nhân mới xuất hiện. Đây là loại virus đã được y văn thế giới ghi nhận từ nhiều thập kỷ trước và là một trong những tác nhân có thể gây viêm não ở người, dù số ca mắc rất hiếm.

Virus Napah không lây truyền qua đường hô hấp như Covid -19
Virus Nipah không lây lan theo cách mà nhiều người lo ngại. Đây không phải là virus lây truyền qua đường hô hấp từ người sang người như COVID-19, cũng không lây qua tiếp xúc thông thường.

Nguồn lây chủ yếu của virus Nipah là từ động vật hoang dã, trong đó ổ chứa tự nhiên quan trọng nhất là dơi. Virus tồn tại trong nước bọt và các dịch tiết của dơi. Con người chỉ có nguy cơ nhiễm bệnh khi tiếp xúc rất gần với nguồn lây, chẳng hạn như săn bắt, giết mổ, ăn thịt dơi, hoặc sử dụng trái cây, nhựa cây bị dơi làm nhiễm virus.

Nguồn lây chủ yếu của virus Nipah là từ động vật hoang dã, trong đó ổ chứa tự nhiên quan trọng nhất là dơi. Ảnh minh hoạ.

Tại một số khu vực ở Ấn Độ, Bangladesh hay Malaysia, người dân có thói quen sử dụng nhựa cây tươi hoặc ăn trái cây rơi, trái cây bị động vật cắn dở. Đây được xem là con đường lây nhiễm chính. Virus cũng có thể lây từ dơi sang heo hoặc ngựa rồi sang người, song con đường này hiếm gặp hơn rất nhiều so với lây trực tiếp từ dơi sang người.

Lý giải về tỷ lệ tử vong cao của bệnh do virus Nipah, bác sĩ Trương Hữu Khanh cho biết, đây là virus có nguồn gốc từ động vật nên cơ thể người không có miễn dịch sẵn, bệnh thường diễn tiến nặng. Đồng thời, virus tấn công trực tiếp vào não, gây viêm não cấp – một bệnh lý vốn có tỷ lệ tử vong và để lại di chứng cao.

Bên cạnh đó, do số ca mắc ít và xuất hiện rải rác nên hiện nay chưa có thuốc điều trị đặc hiệu, việc điều trị chủ yếu là điều trị triệu chứng và hỗ trợ. Vì vậy, tỷ lệ tử vong cao là điều không khó hiểu và những trường hợp sống sót thường để lại di chứng thần kinh.

Về biểu hiện lâm sàng, bệnh do virus Nipah không có triệu chứng đặc trưng riêng, thường giống các bệnh viêm não khác như sốt cao, co giật, rối loạn ý thức, hôn mê, suy hô hấp. Do đó, yếu tố quan trọng nhất trong chẩn đoán là khai thác dịch tễ. Khi gặp bệnh nhân đến từ khu vực từng ghi nhận ca bệnh hoặc có tiền sử tiếp xúc nguy cơ, bác sĩ mới đặt vấn đề xét nghiệm để xác định nguyên nhân.

TP Hồ Chí Minh lên phương án chủ động ứng phó virus Nipah
Trước thông tin virus Nipah xuất hiện với tỷ lệ tử vong cao, Sở Y tế TPHCM đã tổ chức họp khẩn với các đơn vị chuyên môn và chuyên gia nhằm đánh giá nguy cơ xâm nhập, chủ động triển khai các biện pháp giám sát, phòng, chống dịch trên địa bàn.

Chiều 27/1, Sở Y tế TPHCM cho biết, sở đã tổ chức cuộc họp khẩn với Trung tâm Kiểm soát bệnh tật TPHCM (HCDC), Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới, Đơn vị Nghiên cứu Lâm sàng Đại học Oxford (OUCRU) cùng các chuyên gia về quản lý và điều trị bệnh truyền nhiễm nhằm đánh giá tình hình diễn tiến bệnh, các yếu tố nguy cơ, rà soát năng lực đáp ứng và xây dựng biện pháp phòng, chống dịch.

Theo báo cáo của OUCRU và Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới, virus Nipah chủ yếu lây qua tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết ở ca bệnh nặng hoặc từ động vật mang mầm bệnh như dơi, heo; không lan truyền qua không khí.

Virus Nipah chủ yếu lây qua tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết ở ca bệnh nặng hoặc từ động vật mang mầm bệnh như dơi, heo; không lan truyền qua không khí. Ảnh minh hoạ.

Từ năm 1996 đến 2018, các nghiên cứu tại TPHCM và các tỉnh, thành phố phía Nam trên bệnh nhân viêm não, bao gồm các nghiên cứu sử dụng kỹ thuật hiện đại như metagenomic, khối phổ, giải trình tự gen đều không ghi nhận sự hiện diện của virus Nipah.

Đến thời điểm hiện tại, thành phố chưa ghi nhận trường hợp mắc bệnh. Tuy nhiên, nguy cơ xâm nhập vẫn hiện có đối với người nhập cảnh từ vùng dịch hoặc nhóm có tiếp xúc với động vật nguy cơ.

Nhằm chủ động giám sát, phát hiện sớm và kịp thời triển khai các biện pháp xử trí, ngành y tế TPHCM đề nghị Trung tâm Kiểm soát bệnh tật TPHCM (HCDC) tăng cường giám sát, phòng chống dịch bệnh tại các cửa khẩu, chú trọng khai thác yếu tố dịch tễ đối với người nhập cảnh có triệu chứng sốt, đặc biệt từ khu vực nguy cơ. Trường hợp nghi ngờ cần chuyển ngay người bệnh đến Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới để cách ly, theo dõi và xét nghiệm theo quy định.

Cùng với đó, HCDC được giao đẩy mạnh truyền thông phòng, chống bệnh do virus Nipah; tham mưu xây dựng kế hoạch ứng phó, theo dõi sát tình hình dịch bệnh trong và ngoài nước, báo cáo kịp thời về Sở Y tế.

Các cơ sở khám, chữa bệnh cần tăng cường sàng lọc nhằm phát hiện sớm, cách ly kịp thời các trường hợp nhiễm hoặc nghi nhiễm. Với ca viêm não chưa rõ nguyên nhân, cần khai thác kỹ yếu tố dịch tễ, đặc biệt là tiền sử đi lại và tiếp xúc nguy cơ; trường hợp nghi ngờ phải liên hệ ngay Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới để tư vấn, hội chẩn và chuẩn bị chuyển viện.

Bên cạnh đó, các đơn vị phải thực hiện nghiêm biện pháp phòng hộ cá nhân cho nhân viên y tế và người tiếp xúc gần, đồng thời tăng cường kiểm soát nhiễm khuẩn, tổ chức tập huấn lại quy trình phòng, chống lây nhiễm nhằm hạn chế nguy cơ lây lan trong cơ sở y tế.

Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới TPHCM rà soát, củng cố nguồn lực, sẵn sàng triển khai sàng lọc, phát hiện và cách ly kịp thời các trường hợp nhiễm hoặc nghi nhiễm virus Nipah; bố trí khu vực cách ly tạm thời và khu điều trị phù hợp, bảo đảm tiếp nhận ca bệnh chuyển đến từ các cơ sở y tế.

Bệnh viện phối hợp với Đơn vị Nghiên cứu Lâm sàng Đại học Oxford (OUCRU) tiếp nhận mẫu bệnh phẩm, thực hiện xét nghiệm PCR/giải trình tự gene để xác định virus Nipah; đồng thời tổng hợp, phân tích dữ liệu dịch tễ, kết quả xét nghiệm và báo cáo định kỳ về Sở Y tế.

Ngành y tế thành phố đã chủ động kích hoạt các biện pháp giám sát, xét nghiệm và chuẩn bị các phương án cách ly, điều trị người bệnh, đảm bảo công tác ứng phó dịch bệnh. Sở Y tế phối hợp Sở Du lịch tăng cường hoạt động truyền thông nhằm khuyến cáo và bảo vệ sức khỏe cho du khách quốc tế đến từ khu vực nguy cơ.