PGS.TS Lê Hoàng Sơn: AI bùng nổ trong y tế nhưng không thể thay thế bác sĩ

Theo PGS.TS Lê Hoàng Sơn (Viện Công nghệ Thông tin, ĐHQGHN), trí tuệ nhân tạo đang mở ra nhiều cơ hội đột phá cho lĩnh vực y tế. Tuy nhiên, dù có khả năng “đọc” bệnh lý dựa trên dữ liệu, AI vẫn không thể thay thế vai trò trung tâm của bác sĩ - người trực tiếp thấu hiểu và chịu trách nhiệm với người bệnh.

Làn sóng của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, với trí tuệ nhân tạo (AI) là công nghệ nòng cốt, đang tạo ra những thay đổi sâu rộng trong nhiều lĩnh vực, trong đó có y tế. Khi các hệ thống hỗ trợ chẩn đoán và điều trị ngày càng phát triển, không ít ý kiến bày tỏ lo ngại về khả năng AI sẽ dần thay thế con người, đặc biệt là đội ngũ bác sĩ.

Trao đổi về vấn đề này, PGS.TS Lê Hoàng Sơn, Phó Viện trưởng Viện Công nghệ Thông tin, kiêm Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu tiên tiến quốc tế về trí tuệ nhân tạo ứng dụng (Đại học Quốc gia Hà Nội), khẳng định: AI giữ vai trò ngày càng quan trọng trong y tế, song không thể và không nên thay thế bác sĩ.

AI hỗ trợ chẩn đoán, nâng cao hiệu quả hệ thống y tế

Theo PGS.TS Lê Hoàng Sơn, thực tiễn đã chứng minh AI mang lại nhiều giá trị thiết thực trong hoạt động khám chữa bệnh. Trong giai đoạn dịch Covid-19, Bộ Y tế từng triển khai nhiều ứng dụng AI phục vụ sàng lọc bệnh thông qua phim X-quang ngực. Bệnh viện Phổi Trung ương cũng ứng dụng AI trong phát hiện và sàng lọc bệnh lao, giúp rút ngắn thời gian xử lý và mở rộng khả năng triển khai xuống các tuyến y tế cơ sở.

Tại Bệnh viện Trung ương Quân đội 108, hệ thống AI chuyển đổi giọng nói thành văn bản với độ chính xác trên 85% đã được đưa vào sử dụng, hỗ trợ bác sĩ giảm đáng kể thời gian ghi chép hồ sơ, từ đó dành nhiều thời gian hơn cho công tác thăm khám và điều trị.

PGS Sơn nhận định, AI góp phần cải thiện đáng kể quy trình làm việc trong ngành y tế, giúp tăng năng suất và hiệu quả chuyên môn. Nhờ khả năng hỗ trợ chẩn đoán tự động và xử lý nhanh khối lượng lớn dữ liệu, bác sĩ có thể tập trung hơn vào những ca bệnh phức tạp, khẩn cấp hoặc hiếm gặp. Đồng thời, AI còn giúp giảm tải thủ tục hành chính, chuẩn hóa báo cáo và hạn chế các sai sót có thể tránh được, yếu tố đặc biệt quan trọng trong bối cảnh hệ thống y tế đang chịu nhiều áp lực và nguồn lực giữa các địa phương còn phân bổ chưa đồng đều.

AI không thể thay thế vai trò và trách nhiệm của bác sĩ

PGS.TS Lê Hoàng Sơn

Dù vậy, PGS.TS Lê Hoàng Sơn nhấn mạnh rằng AI chỉ dừng lại ở vai trò công cụ hỗ trợ. Công việc của bác sĩ không đơn thuần là đưa ra chẩn đoán mà còn bao gồm việc diễn giải kết quả, tư vấn điều trị, đưa ra quyết định cuối cùng và chịu trách nhiệm pháp lý trước người bệnh.

Ngay cả những hệ thống AI tiên tiến nhất hiện nay cũng chỉ đưa ra dự đoán dựa trên dữ liệu và các mô hình thống kê trong quá khứ. Trong thực hành lâm sàng, nhiều phác đồ điều trị hiệu quả lại không nằm ở các kịch bản phổ biến, mà phụ thuộc vào kinh nghiệm, trực giác và sự hiểu biết sâu sắc của bác sĩ đối với từng bệnh nhân cụ thể.

“AI có thể đọc được bệnh, nhưng chỉ bác sĩ mới thực sự hiểu người bệnh”, PGS Sơn nhấn mạnh. Một thầy thuốc giỏi không chỉ dựa vào kết quả xét nghiệm hay hình ảnh chẩn đoán, những “dữ liệu cứng”, mà còn quan sát sắc mặt, dáng đi, thái độ, phản ứng tâm lý của bệnh nhân, những “dữ liệu mềm” mà AI rất khó thu thập và phân tích đầy đủ.

Bên cạnh đó, yếu tố pháp lý và đạo đức cũng là rào cản khiến AI không thể thay thế bác sĩ. Hiện nay, chưa có bất kỳ khung pháp lý nào công nhận AI là một thực thể có tư cách pháp nhân để ký hồ sơ bệnh án hay chịu trách nhiệm trước pháp luật. Trong các hội đồng chuyên môn y khoa tại Việt Nam, AI được xem như một hình thức “xét nghiệm cận lâm sàng nâng cao”, và mọi kết quả vẫn bắt buộc phải do bác sĩ kiểm tra, đối soát và ký xác nhận.

Không kém phần quan trọng là yếu tố nhân văn của nghề y. Trí tuệ cảm xúc, sự thấu cảm và khả năng đồng hành với người bệnh là những giá trị cốt lõi mà công nghệ không thể thay thế. Với những bệnh nhân nặng, đặc biệt là các trường hợp ung thư giai đoạn cuối, điều họ cần không chỉ là các con số dự báo hay thuật toán tính toán, mà còn là sự chia sẻ, động viên và những quyết định mang tính nhân đạo từ người thầy thuốc.

Từ những phân tích trên, PGS.TS Lê Hoàng Sơn khẳng định: AI không phải là đối thủ của bác sĩ, mà là công cụ giúp bác sĩ làm việc hiệu quả và nhân văn hơn trong bối cảnh y tế hiện đại.