Phương pháp xoa bóp hàng ngày giúp người cao tuổi phòng chống đột quỵ

Ở người cao tuổi, nguy cơ đột quỵ thường tăng do nhiều yếu tố như tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu, bệnh tim mạch, ít vận động, hút thuốc lá, chế độ ăn nhiều muối hoặc thừa cân, béo phì.

Bên cạnh việc dùng thuốc theo chỉ định của bác sĩ, kiểm soát huyết áp, duy trì chế độ ăn hợp lý và vận động đều đặn, một số phương pháp chăm sóc cơ thể hằng ngày như xoa bóp nhẹ nhàng có thể hỗ trợ người cao tuổi thư giãn, giảm căng cơ, cải thiện cảm giác lưu thông máu ngoại vi và duy trì thói quen vận động nhẹ. Tuy nhiên, cần hiểu đúng rằng xoa bóp không phải là biện pháp điều trị đột quỵ và không thể thay thế việc kiểm soát các yếu tố nguy cơ bằng y học hiện đại.

Bài tập giúp phòng ngừa đột quỵ cho người cao tuổi 

Vì sao người cao tuổi nên duy trì chăm sóc cơ thể hằng ngày?

Ở tuổi cao, cơ thể thường xuất hiện tình trạng giảm khối cơ, cứng khớp, đau mỏi vai gáy, tê bì tay chân, ngủ kém hoặc ít vận động. Những yếu tố này không trực tiếp gây đột quỵ trong mọi trường hợp, nhưng có thể làm giảm chất lượng sống, khiến người cao tuổi ngại vận động, dễ tăng cân, khó kiểm soát huyết áp và đường huyết.

Tổ chức Y tế Thế giới và các cơ quan y tế quốc tế đều nhấn mạnh rằng phòng chống đột quỵ cần tập trung vào kiểm soát các yếu tố nguy cơ có thể thay đổi được, trong đó quan trọng nhất là huyết áp, đường huyết, mỡ máu, hút thuốc lá, chế độ ăn, hoạt động thể lực và sử dụng rượu bia. Vì vậy, xoa bóp nếu được thực hiện đúng cách nên được xem là một phần nhỏ trong lối sống chăm sóc sức khỏe chủ động, giúp người cao tuổi thoải mái hơn, dễ vận động hơn và tăng khả năng duy trì các thói quen lành mạnh.

Nguyên tắc xoa bóp an toàn cho người cao tuổi

Khi xoa bóp cho người cao tuổi, nguyên tắc quan trọng nhất là nhẹ nhàng, chậm rãi và không gây đau. Không nên dùng lực mạnh, không bẻ vặn cổ, không ấn sâu vào vùng cổ trước, không đấm bóp thô bạo vùng cột sống, ngực, bụng hoặc các vùng đang đau cấp tính.

Thời điểm phù hợp là buổi sáng sau khi ngủ dậy hoặc buổi tối trước khi đi ngủ. Mỗi lần có thể thực hiện khoảng 10–20 phút tùy thể trạng. Không xoa bóp ngay sau khi ăn no, khi người bệnh đang sốt, mệt nhiều, đau ngực, khó thở, huyết áp quá cao hoặc có dấu hiệu thần kinh bất thường.

Người chăm sóc nên làm ấm tay trước khi xoa bóp. Có thể sử dụng một lượng nhỏ dầu xoa bóp hoặc kem dưỡng da nếu da không dị ứng. Động tác nên đi theo hướng từ nhẹ đến vừa, từ vùng xa về gần tim ở tay chân, kết hợp nhắc người cao tuổi thở chậm, đều và thư giãn.

Xoa bóp vùng đầu, mặt và cổ vai gáy

Có thể bắt đầu bằng các động tác xoa nhẹ vùng trán, thái dương, quanh mắt và hai bên má. Dùng đầu ngón tay xoa vòng tròn nhỏ ở vùng thái dương trong 1–2 phút, sau đó vuốt nhẹ từ giữa trán sang hai bên. Động tác này giúp người cao tuổi thư giãn, giảm cảm giác căng thẳng sau khi ngủ dậy hoặc trước khi đi ngủ.

Với vùng cổ vai gáy, nên dùng lòng bàn tay xoa nhẹ hai bên gáy, vai và vùng cơ thang. Có thể day nhẹ vùng vai gáy bằng đầu ngón tay nhưng không ấn mạnh vào vùng cổ trước, nơi có nhiều mạch máu và cấu trúc quan trọng. Tuyệt đối không tự ý bẻ cổ, xoay giật cổ hoặc dùng lực mạnh vì có thể gây nguy hiểm, đặc biệt ở người có bệnh lý cột sống cổ, xơ vữa mạch máu hoặc chóng mặt tiền đình.

Xoa bóp tay, chân để hỗ trợ vận động

Đối với tay, có thể xoa từ bàn tay lên cẳng tay, cánh tay và vai. Mỗi bên thực hiện 3–5 phút. Các ngón tay nên được xoa nhẹ, kéo giãn vừa phải, tránh làm đau khớp ở người có thoái hóa khớp hoặc viêm khớp. Sau xoa bóp, người cao tuổi có thể thực hiện thêm vài động tác co duỗi cổ tay, xoay khớp vai, nắm mở bàn tay để duy trì độ linh hoạt.

Đối với chân, nên xoa từ bàn chân lên cổ chân, cẳng chân và đùi. Có thể day nhẹ gan bàn chân, xoa mu bàn chân và cổ chân. Ở người ít vận động, xoa bóp chân kết hợp vận động nhẹ như gấp duỗi cổ chân, co duỗi gối hoặc đi bộ chậm trong nhà có thể giúp giảm cảm giác tê mỏi và hỗ trợ thói quen vận động hằng ngày.

Tuy nhiên, nếu người cao tuổi có phù một bên chân, đau bắp chân bất thường, vùng da đỏ nóng, nghi ngờ huyết khối tĩnh mạch, vết loét, nhiễm trùng da hoặc biến chứng bàn chân do đái tháo đường, không nên tự xoa bóp mà cần đưa người bệnh đi khám.

Kết hợp xoa bóp với theo dõi huyết áp

Tăng huyết áp là một trong những yếu tố nguy cơ quan trọng nhất của đột quỵ. Vì vậy, với người cao tuổi, xoa bóp hằng ngày nên đi kèm thói quen đo huyết áp tại nhà, ghi lại kết quả và tái khám định kỳ theo hướng dẫn của bác sĩ.

Nếu người cao tuổi đang dùng thuốc huyết áp, thuốc tim mạch, thuốc chống đông, thuốc kiểm soát đường huyết hoặc mỡ máu, tuyệt đối không tự ý ngừng thuốc chỉ vì cảm thấy khỏe hơn sau khi xoa bóp. Cảm giác dễ chịu sau xoa bóp không đồng nghĩa với việc các yếu tố nguy cơ đột quỵ đã được kiểm soát.

Khi nào cần gọi cấp cứu ngay?

Trong chăm sóc người cao tuổi, điều quan trọng không kém phòng bệnh là nhận biết sớm dấu hiệu đột quỵ. Gia đình cần đặc biệt chú ý các biểu hiện xuất hiện đột ngột như méo miệng, yếu hoặc tê một bên tay chân, nói khó, nói ngọng, lú lẫn, nhìn mờ, đau đầu dữ dội bất thường, chóng mặt kèm mất thăng bằng.

Khi có các dấu hiệu này, không nên xoa bóp, cạo gió, bấm huyệt hoặc chờ người bệnh “tự hồi phục”. Cần gọi cấp cứu hoặc đưa người bệnh đến cơ sở y tế có khả năng điều trị đột quỵ càng sớm càng tốt. Thời gian là yếu tố quyết định trong điều trị đột quỵ.

Kết luận

Xoa bóp hằng ngày có thể là một thói quen chăm sóc sức khỏe hữu ích cho người cao tuổi nếu được thực hiện đúng cách, nhẹ nhàng và an toàn. Phương pháp này giúp thư giãn, giảm căng cơ, hỗ trợ duy trì vận động nhẹ và tăng sự quan tâm của gia đình đối với sức khỏe người cao tuổi.

Tuy nhiên, phòng chống đột quỵ không thể chỉ dựa vào xoa bóp. Biện pháp quan trọng nhất vẫn là kiểm soát huyết áp, đường huyết, mỡ máu, bệnh tim mạch; duy trì vận động phù hợp; ăn giảm muối, hạn chế rượu bia, không hút thuốc lá và khám sức khỏe định kỳ.

Người cao tuổi có bệnh nền cần tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi áp dụng các phương pháp xoa bóp, bấm huyệt hoặc trị liệu bổ trợ, đặc biệt khi đang dùng thuốc chống đông, có bệnh tim mạch, loãng xương, bệnh mạch máu, đái tháo đường hoặc từng bị đột quỵ.

Nguồn tham khảo dùng để biên tập: https://www.who.int/vietnam/news/fact-sheets/detail/stroke?